DİSK-AR: Türkiye’de sendikalı işçi sayısı 1 milyon 499 bin 870..!

DİSK-AR Sendikalaşma ve Toplu İş Sözleşmesi Raporu’nu açıkladı. Rapora göre, Temmuz 2016’da sendikalı işçi sayısı 1 milyon 499 bin 870 kişiyken sigortalı işçi sayısı 13 milyon 38 bin 351’dir. Raporda, sigortalı işçilerin sendikalaşma oranı yüzde 11,5 olarak belirtilerek “Birincisi kayıt dışı işçiler hesaba katılmadığı için sendikalaşma oranı fiili durumdan daha yüksek çıkmaktadır. Öte yandan bu oran toplu iş sözleşmesi kapsamındaki sendikalı işçi sayısını yansıtmamaktadır. Türkiye’de toplu iş sözleşmesi kapsamındaki işçi sayısı sendikalı işçi sayısının çok altındadır. Öte yandan kamu ve özel sektörde sendikalaşma oranları açısından büyük farklar vardır. Bu yüzden alternatif sendikalaşma ve toplu iş sözleşmesi kapsama oranlarına bakmakta yarar vardır” ifadeleri kullanıldı.

Raporda, sigortalı işçileri esas alan resmi sendikalaşma oranı yüzde 11,5 iken kayıt dışı işçileri hesaba katıldığında bu oran yüzde 9,7’ye geriliyor ve işçilerin sadece yüzde 7’sinin toplu iş sözleşmesi kapsamında olduğu vurgulanıyor. Raporda, özel sektörde ise toplu iş sözleşmesi kapsamının yüzde 4,6 civarında olduğu belirtiliyor.

İşkollarına göre sendikalaşma

Raporda, inşaat, turizm ve büro işkolu en düşük sendikalaşma oranına sahip işkollarında resmi sendikalaşma oranı yüzde 11,5 iken inşaat işkolunda sendikalaşma oranı sadece yüzde 2,6’ya düşüyor.

Raporda, sendikalaşmanın en yüksek olduğu üç işkolu banka-finans, savunma-güvenlik ve genel işler olarak verildi. Savunma ve güvenlik işkolunda 2013’te yüzde 12,2 olan sendikalaşma oranı, Temmuz 2016’da yüzde 32,2’ye çıktı. Aynı şekilde genel hizmetler işkolunda 2013’te yüzde 20,5 olan sendikalaşma oranı yüzde 29,4’e yükseldi. Benzer bir eğilim banka ve finans sektöründe, 2013’te yüzde 22,3 olan sendikalaşma oranı, 2016 Temmuz ayında yüzde 35,2’ye ulaştı. Buna karşın 2015 Temmuz ayında yüzde 6’ya ulaşan büro işkolu sendikalaşma oranı Temmuz 2016’da yüzde 4,9’a geriledi.

İllere göre sendikalaşma

Raporda sendikalaşmanın en düşük olduğu 10 il şu şekilde:

Denizli, Yalova, Antalya, Ordu, Nevşehir, İstanbul, Gaziantep, Osmaniye, Uşak ve Konya’dır.

Sendikalaşma oranlarının yüksel olduğu iller ise raporda şu şekilde yer aldı:

Belediyeler dahil kamu işçiliğinin yoğun olduğu iller olarak ön plana çıkmaktadır. Zonguldak ve Rize’de kamu kömür ve çay işletmeleri sendikalaşma açısından en önemli faktördür.

DISKAR-sendikalasma-raporu-2

Cinsiyete göre sendikalaşma

Raporda, 9,1 milyon erkek işçinin 1,2 milyonunun sendikalı olduğu ve erkek işçilerde sendikalaşma oranı yüzde 13’ün üzerinde olduğu yer alırken, 3,3 milyon kadın işçinin ise 254 bininin sendikalı olduğunu, kadınların sendikalaşma oranı ise yüzde 7,6 olduğu yer aldı.

Toplu iş sözleşmesi kapsamı

Türkiye’de ise toplu iş sözleşmesi kapsamındaki işçi sayısı sendikalı işçi sayısının çok altında olduğu belirtilen raporda, “Aralık 2015 itibariyle toplu iş sözleşmesi kapsamındaki işçi sayısı 1 milyon 4 bindir. Oysa aynı tarih itibariyle sendikalı işçi sayısı 1 milyon 514 bindir. 510 bin işçi sendika üyesi olduğu halde toplu iş sözleşmesinden yararlanamamaktadır. Bir diğer ifadeyle sendikalı işçilerin üçte biri toplu iş sözleşmesinden mahrumdur. Toplu iş sözleşmesi kapsamı dışındaki sendikalı işçi sayısı giderek büyümektedir. 2012’de 311 bin sendika üyesi toplu iş sözleşmesi kapsamı dışındaydı. 2014 yılında bu sayı 343 bine, 2015 yılında ise 510 bine yükseldi” denildi.

DİSK-AR’ın değerlendirme ve önerileri

“Türkiye’de sendikalaşma oranları ve toplu iş sözleşmesi kapsamı oldukça düşüktür. Sendikalı işçilerin üçte birini oluşturan 500 bin işçi toplu iş sözleşmesi kapsamı dışındadır. Bu durum mevcut toplu iş sözleşmesi sisteminin çökmesi anlamına gelmektedir. Son yıllarda sendikalaşmada yaşanan sayısal artışlar kağıt üzerinde kalmakta, sendikalaşan işçilerin büyük bir bölümü toplu iş sözleşmesinden yararlanamamaktadır” denilen raporda öneriler şu şekilde:

Sendikal yasalar Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) normlarına uygun hale getirilmeli, sendikal örgütlenmenin önündeki engeller kaldırılmalıdır.

Toplu iş sözleşmesi yetki sistemi köklü biçimde değiştirilmelidir.

İşkolu, işyeri ve işletme barajları kaldırılmalı, toplu iş sözleşmesi yetkisi işçilerin özgür iradesiyle (referandum) ile saptanmalı, hantal ve anti-demokratik mevcut yetki sistemi değiştirilmelidir.

6356 sayılı yasada yer alan teşmil sistemi işlevli hale getirilmeli ve toplu iş sözleşmeleri sendikasız işyerlerine de uygulanmalıdır.